Battani

Battani - Şükran Acar
Sayı : 161 - Ocak 2019 - Sayfa : 32

Adı: Ebu Abdullah Muhammed bin Cabir bin Sinan er-Rekki es-Sabi el-Battani
Doğum yılı ve yeri: 858 yılında Harran’da doğdu.
Vefat yılı ve yeri: 929 yılında Irak’ın Samarra şehrinde vefat etti.
Unvanı: Dünya’nın en büyük yirmi astronomumdan biridir.
İlgi Alanları: Astronomi, matematik
Batıda bilinen adı: Albetanius, Albategnus veya Albategni
Battani hakkında bilgiler oldukça azdır. Ancak onun çalışmalarının büyük bir kısmını astronomi üzerine yaptığını biliyoruz. İlk bilimsel gözlemlerini 20 yaşındayken yapmaya başladı. Rakka şehrinde bir rasathane (gözlem evi) yaptı ve bu sayede Güneş ve Ay’ın görünür çaplarında yıl boyunca meydana gelen değişiklikleri ölçtü.
Güneş, Ay ve gezegenlerin hareketlerini, yörüngelerini daha doğru bir şekilde belirlemeye çalıştı. Güneş’in Dünya’dan en uzak bulunduğu noktadaki hareketini keşfetti. Dünya’ya göre Güneş’in yörünge eğimini ve Dünya’nın dönüş eksenindeki değişme değerlerini hesapladı. Kendisinden beş asır sonra gelen Kopernik’in 23° 35ı olarak bulduğu Dünya’nın ekliptik eğimini o, 23° olarak hesapladı ve bugün bilinen açı değerini yaklaşık yarım dakikalık bir farkla bulmayı başardı.
Bunları Bilmelisin
Battani, kıble yönünün doğru tespit edilmesi için çalışmalar yaptı. Kıble doğrultusu belirlenecek yerin ve Mekke’nin boylam ve enlemini tespit ederek, bu ikisinin farkını alıp kıble doğrultusunu buldu.
Battani trigonometrenin mucidi, sinüs ve kosinüs tabirlerini kullanan ilk kişidir.
İlk defa kotanjant kavramını da Battani geliştirdi ve dereceli bir tablo oluşturdu.
Tespit edip kullandığı bütün matematik ve trigonometri teknikleri Batı Avrupa’da 15. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar Kopernik, Kepler, Tycho Brahe ve Galile gibi ilim adamları tarafından da kullanıldı.
Gerçek astronomik cetveli (zic, yıllık) hazırlayan ilk kişidir.
Ay’ın boylamda ortalama hareketini tespit etti.
Güneş’te bir yıl, Ay’da ise bir ay zarfında gözlenen değişikleri hesapladı.
Kendi geliştirdiği güneş saati “zatü’l halak” (çemberli küre), duvara tespit edilmiş büyük kadran ve daha sonraları triguetum adıyla anılacak alet ile gök olaylarını inceledi.
Bazı Eserleri
Kitabu’l Zic: Astronomi cetveli kitabıdır.
Kitabu Marifetü’l Metalii’l Büruc:  Bu kitapta 12 burcun gök küresinin dörtte birindeki doğuş noktalarından, Ay ve yıldızların doğuş yerlerinden ve Ay’ın tutulmasından bahseder.
Risaletü’n fi Tahkik-i Akdari’l İttisalat: Yıldızların yan yana gelme ölçülerinin araştırıldığı bir kitaptır.

 

 

0
Yorum Yazın